دوباره كربيس را به شاهى برداشتند . « 1 » ابو الفداء مىنويسد : دنقله قاعدهء نوبه است و قسمت جنوب و مغرب آن ، مجالات ( راه رفت‌وآمد ) زنگيان نوبه است . شهر ، بر كنارهء غربى نيل واقع است و شرب مردم آنجا از رود نيل است . مردمش از سياهانند ، ولى از ديگر سياهان نيك روىترند . غذايشان ذرت و جو و خرماست كه از بيرون بدانجا برند . « 2 » ابن بطوطه ، معاصر ابو الفداء ، مىنويسد : نيل از نوبه به دنقله - كه بزرگترين شهرهاى آنان است - مىرود . سلطان آن ، ابن كنز الدين نام دارد كه در روزگار الملك الناصر اسلام پذيرفته است . « 3 » دنقله از قرن هشتم هجرى به بعد ، به عنوان پايتخت نوبه ، نامش مكرر در تواريخ آمده است و بعد از آنكه منطقهء نوبه جزو كشور سودان شد ، اين ناحيه و مركزش مورد نزاع مصر و كشور سودان بوده است . آخرين حوادث و وقايعى كه ارتباط مستقيم با دنقله داشته است ، به زمان خليفه عبد اللهى ( 1885 - 1898 م ) مربوط مىشود . در 1885 م به بعد ، مهدى سودانى يك لشكركشى عليه مصر ، به فرماندهى عبد الرحمن النجومى طرح‌ريزى كرد ؛ ولى جريان لشكركشى بسيار كند بود . لشكركشى واقعى تا زمانى كه نيروهاى انگليس و مصر از دنقله عقب رانده شدند ، پيش نيامد . از طرفى ، بىاعتمادى خليفهء عبد اللهى نسبت به نجومى سبب سستى او شد و در ماه فوريه 1889 ، يونس الدكيم ، فرماندهء سپاه مصر ، براى تحويل گرفتن حكومت وارد دنقله شد . « 4 » نتيجهء حكومت عبد اللهى ( عبد الله ) در سودان ، خرابى كامل وضع تجارت و كشاورزى بود . خليفه كه نقشهء حمله به مصر را كشيده بود ، در سوم اوت 1889 در توسكى دست به كار عملى كردن منظور خود شد ، ولى نقشهء حملهء او براى فتح مصر ، با قشونى كه از دراويش تهيه ديده بود ، با شكست كامل خاتمه يافت . خليفه وقتى كه شكست خورد ، به كردفان فرار كرد و در جنگ نوامبر 1899 به قتل رسيد . پس از اين جنگ ، مجددا قواى مشترك بريتانيا و دولت مصر بر سودان مسلط شدند . « 5 »

--> ( 1 ) . همان ؛ ج 4 ، ص 634 - 635 . ( 2 ) . تقويم البلدان ؛ ص 597 . ( 3 ) . سفرنامه ابن بطوطه ؛ ج 2 ، ص 791 . ( 4 ) . نك . : هالت ، پى . ام . و ام . دابليو . دالى ؛ تاريخ سودان بعد از اسلام ؛ ص 108 - 113 . ( 5 ) . گونيلى ، حسين ؛ جغرافياى ممالك اسلامى قارهء افريقا ، سودان ؛ ص 54 - 55 .